Η πιθανότητα να είμαστε η μόνη μορφή νοημοσύνης σε ολόκληρο σύμπαν

Photo by: Siryo Nave

Από τη στιγμή που συνειδητοποιήσαμε πως η Γη δεν είναι παρά «μια πολύ μικρή σκηνή σε μια απέραντη κοσμική αρένα» (όπως έλεγε ο Carl Sagan), το ερώτημα που έκανε και συνεχίζει να κάνει τις κόρες των ματιών να διαστέλλονται είναι το αν είμαστε μόνοι σ’ αυτήν την ‘αρένα’. Και βέβαια η σημαντικότερη απάντηση που ψάχνουμε δεν είναι απλά αν κάπου στο Σύμπαν υπάρχει Ζωή, αλλά κυρίως αν υπάρχει νοημοσύνη.

Αρχικά επιστρατεύσαμε τη λογική μας και καταλήξαμε στο «παράδοξο του Φέρμι». Ο γαλαξίας μας διαθέτει δισεκατομμύρια αστέρες (περίπου 200 έως 400) και είναι μόλις ένας από τους τρισεκατομμύρια γαλαξίες που υπάρχουν στο μάλλον μικρό κομμάτι του Σύμπαντος που μπορούμε να παρατηρήσουμε. Αν σ’ αυτά προσθέσουμε την «αρχή της μετριότητας» (η Γη είναι ένας τυπικός πλανήτης) και συνυπολογίσουμε πως εκτός από άπλετο χώρο, υπήρξε και άφθονος χρόνος ώστε να αναπτυχθεί Ζωή ή / και νοημοσύνη οπουδήποτε στο Σύμπαν, τότε καταλήγουμε στο διάσημο ερώτημα του Ιταλού φυσικού Ενρίκο Φέρμι:  «Που είναι όλοι;»

Κι αν για τη Ζωή έχουμε πια ενδείξεις πως βρίσκεται παντού στο Σύμπαν, επιδρώντας ενδεχομένως και στη Ζωή στον δικό μας πλανήτη, όσον αφορά στη νοημοσύνη βρισκόμαστε ακόμα στο πλήρες σκοτάδι.

Με άρθρο του στο Space.com, ο Nick Longrich, παλαιοντολόγος και εξελικτικός βιολόγος του Πανεπιστημίου του Μπαθ, επιχειρεί να απαντήσει στο ερώτημα, αξιοποιώντας τις γνώσεις μας όχι σχετικά με το αχανές σύμπαν, αλλά σχετικά με κάτι πολύ ‘κοντινό’: τα πάνω από 3.5 δισεκατομμύρια χρόνια εξέλιξης της ζωής στη Γη.

Σύμφωνα με τον ίδιο, υπάρχουν εξελικτικές διαδικασίες που θεωρούνται πιθανές, μιας και συμβαίνουν συχνά, υπάρχουν ωστόσο και κάποιες που θεωρούνται… απίθανες, μιας και συνέβησαν μία και μόνη φορά. Για παράδειγμα, υπάρχουν όργανα, όπως τα μάτια ή τα σαγόνια, που αναπτύχθηκαν σε διαφορετικά μεταξύ τους είδη, όπως τα σπονδυλωτά και τα αρθρόποδα.

«Η εξαφανισμένη θυλακοειδής θυλακίτιδα της Αυστραλίας είχε μια σακούλα που έμοιαζε με αυτή των καγκουρό (σ.σ: μάρσιπος), αλλά κατά τα άλλα έμοιαζε με λύκο, παρόλο που εξελίχθηκε από μια διαφορετική γενεά θηλαστικών. Υπάρχουν επίσης μαρσιποφόροι τυφλοπόντικες, μαρσιποφόροι μυρμηγκοφάγοι και μαρσιποφόροι ιπτάμενοι σκίουροι. Είναι αξιοσημείωτο ότι ολόκληρη η εξελικτική ιστορία της Αυστραλίας, με τα θηλαστικά που διαφοροποιούνται μετά την εξαφάνιση των δεινοσαύρων, θυμίζει άλλες ηπείρους.»

Ωστόσο, ο Longrich υποστηρίζει πως «πολλά κρίσιμα γεγονότα στην εξελικτική μας ιστορία είναι μοναδικά και μάλλον απίθανα» και συμπληρώνει πως πρόκειται για «πολύπλοκες προσαρμογές» που συνέβησαν «μία κι έξω» και λειτούργησαν σαν αλυσίδα, όπου κάθε επόμενη προσαρμογή εξαρτάται από την προηγούμενη και όλες μαζί βασίζονται στη Ζωή: «ένα μοναδικό γεγονός μεταξύ μοναδικών γεγονότων».

Αντίθετα λοιπόν με την ανάπτυξη οργάνων ή χαρακτηριστικών που συνέβησαν επαναλαμβανόμενες φορές κατά τη διάρκεια της εξέλιξης, ο λέκτορας του Πανεπιστημίου του Μπαθ αναφέρεται σε 7 γεγονότα- ορόσημα που συνέβησαν άπαξ και κατέληξαν στην ανάπτυξη της ανθρώπινης νοημοσύνης: αρχικά η ίδια η Ζωή, με τον μηχανισμό από τον οποίο ξεκίνησε να παραμένει μέχρι και σήμερα άγνωστος, δημιουργώντας έναν κοινό πρόγονο όλων των ζωντανών οργανισμών, στη συνέχεια η φωτοσύνθεση, τα πολύπλοκα κύτταρα, η ανάπτυξη των φύλων και της διαδικασίας αναπαραγωγής, τα πολύπλοκα ζώα, η ανάπτυξη σκελετού και τέλος η νοημοσύνη.

Οι πιθανότητες να συμβεί κάθε μια από τις παραπάνω προσαρμογές υπολογίζεται στο 10% και άρα η πιθανότητα να αναπτυχθεί νοημοσύνη είναι μία στα 10 εκατομμύρια. Αν μάλιστα υπολογίσουμε πως για να συμβούν, απαιτήθηκε μια σειρά από ακόμα μικρότερες αλλαγές, τότε το ποσοστό ενδέχεται να είναι ακόμα μικρότερο, κοντά στο 1%. Σ’ αυτήν την περίπτωση, «η νοημοσύνη θα αναπτυχθεί μόνο σε έναν στους 100 τρισεκατομμύρια κατοικήσιμους κόσμους» και «αν οι κατοικήσιμοι κόσμοι είναι σπάνιοι, τότε ίσως είμαστε η μόνη νοήμων ζωή στον γαλαξία ή ακόμα και σε ολόκληρο το παρατηρήσιμο Σύμπαν».

Σε αυτά πρέπει να προσθέσουμε και την παράμετρο του χρόνου: η ανθρώπινη νοημοσύνη «γεννήθηκε» 4.5 δισεκατομμύρια χρόνια μετά τον σχηματισμό της Γης, διάστημα αρκετά μεγάλο ώστε ένα κατακλυσμιαίο κοσμικό γεγονός (όπως ένα σουπερνόβα) να διακόψει τη διαδικασία. Σ’ ένα τέτοιο ενδεχόμενο, η δημιουργία ενός εξωγήινου πολιτισμού δεν θα προλάβαινε να ολοκληρωθεί ή ίσως και να είχε ολοκληρωθεί και στο παρελθόν της η ανθρωπότητα να έχει συνυπάρξει με έναν τέτοιο πολιτισμό, ο οποίος δεν υπάρχει πια.

Γραμμές της Νάζκα: μια σειρά γεωγλυφικών στην έρημο του Περού που αποδίδονται στη φυλή Νάζκα. Στη φώτο του National Geographic: Η Αράχνη

 

Βέβαια, όλο αυτό το παιχνίδι των πιθανοτήτων είναι αμφίσημο. Εξάλλου και ο ίδιος ο Longrich καταλήγει πως από τη στιγμή που βρισκόμαστε εδώ, οι πιθανότητες αυτό να συμβεί είναι… 100%.

Σύμφωνα με τον Stephen Hawking πάντως, «πρωτόγονες μορφές ζωής υπάρχουν και μάλιστα σε αφθονία στο Σύμπαν. Αυτό που φαίνεται να σπανίζει είναι η νοήμων ζωή. Ορισμένοι μάλιστα θα έλεγαν πως η νοήμων ζωή δεν βρίσκεται ακόμη ούτε στη Γη».

Σε κάθε περίπτωση, οι επιστήμονες συνεχίζουν να παρατηρούν αστέρια και γαλαξίες, αναζητώντας ραδιοσήματα ή μεταδόσεις λέηζερ από κάποιο μακρινό σημείο του σύμπαντος, καθώς θεωρούν ότι τέτοιου είδους «σημάδια», ενδέχεται να «προδώσουν» την ύπαρξη ενός τεχνολογικά ανεπτυγμένου εξωγήινου πολιτισμού.

 

Photo: Siryo Náve

Κάντε το πρώτο σχόλιο

Υποβολή απάντησης

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται.


*