Η Τεχνητή Νοημοσύνη ως «τελευταία μας εφεύρεση»

«Knowledge speaks / Wisdom listens» graffiti by WD

Το 1936, ο Άγγλος μαθηματικός, βιολόγος και κρυπτογράφος Alan Turing εισηγήθηκε μια υποθετική μηχανή, ικανή να χειρίζεται σύμβολα με βάση ένα σύνολο κανόνων και να προσαρμόζεται σε δοσμένους αλγορίθμους. Στόχος της Λογικής Υπολογιστικής Μηχανής (γνωστή πλέον ως Μηχανή Τούρινγκ) ήταν να εκτελεί εντολές και να οδηγείται σε λογικά συμπεράσματα. Επρόκειτο για την απαρχή των υπολογιστικών συστημάτων και μαζί με την μελέτη «Υπολογιστικά μηχανήματα και νοημοσύνη» που δημοσίευσε ο Τούρινγκ το 1950, έθεσε τις βάσεις για αυτό που σήμερα αποκαλούμε Τεχνητή Νοημοσύνη.

Με τον όρο ΤΝ περιγράφουμε την ικανότητα μιας μηχανής να μαθαίνει από την εμπειρία, αξιοποιώντας όλα τα διαθέσιμα δεδομένα και να εκτελεί πράξεις που στο παρελθόν αποτελούσαν ανθρώπινο έργο. Μάλιστα, ο όρος μηχανική μάθηση έχει επινοηθεί για να περιγράψει την ικανότητα των μηχανών όχι μόνο να μαθαίνουν αλλά και να βελτιώνουν τις επιδόσεις τους (χωρίς να έχουν προγραμματιστεί για αυτό / επί της ουσίας μόνες τους) ύστερα από έναν ικανοποιητικό πρώτο «κύκλο εργασιών».

Ένας από τους πιο χαρακτηριστικούς κλάδους της ΤΝ είναι η Επεξεργασία Φυσικής Γλώσσας, η προσπάθεια δηλαδή να καταστούν οι υπολογιστές ικανοί να κατανοούν την ανθρώπινη γλώσσα, να παράγουν λόγο, να αντλούν νοήματα κ.ά.

Ακούγεται εντυπωσιακό και υπάρχουν άνθρωποι της τεχνολογίας που υπόσχονται πως θα αλλάξει τις ζωές μας. Ήδη τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης χρησιμοποιούνται ευρέως. Από τις αυτόματες μεταφράσεις και την αναγνώριση εικόνων μέχρι τα αυτοκίνητα χωρίς οδηγό και τα sexrobots. Πέρα όμως από την ευφορία των εταιρειών τεχνολογίας, υπάρχουν και έντονες επιφυλάξεις, καθώς για πολλούς η ραγδαία ανάπτυξη της ΤΝ μοιάζει με «επίκληση στον Διάβολο».

 

«Δεν θέλω πραγματικά να σας φοβίσω, αλλά ήταν ανησυχητικό το πόσοι άνθρωποι με υψηλές θέσεις στον χώρο της τεχνητής νοημοσύνης, με τους οποίους μίλησα, έχουν αναχωρητήρια που είναι κάτι σαν σπίτια «καταφύγια», στα οποία θα μπορούσαν να φύγουν αν όλο αυτό «σκάσει»»

James Barrat, συγγραφέας του «Η Τελευταία Μας Εφεύρεση: Τεχνητή Νοημοσύνη Και Το Τέλος Της Ανθρώπινης Εποχής»

 

Το βασικό πρόβλημα είναι ότι (όπως και οποιαδήποτε τεχνολογία έτσι και) η ΤΝ μπορεί να χρησιμοποιηθεί για αθέμιτους σκοπούς. Σε αντίθεση όμως με άλλες τεχνολογίες, η ΤΝ θα έχει μια εξαιρετικά ευρεία χρήση με μεγάλο αντίκτυπο σε πολλαπλούς τομείς του ανθρώπινου πολιτισμού. Πολλά πεδία της ζωής και της καθημερινότητάς μας επηρεάζονται ήδη και με τους γρήγορους ρυθμούς εξάπλωσης που παρατηρούνται, φαντάζει λογικό να υποθέτουμε πως το μέλλον θα είναι σε μεγάλο βαθμό (αν όχι πλήρως) εξαρτώμενο από ένα πλήθος εφαρμογών ΤΝ.

Είναι χαρακτηριστικό πως πρόσφατα ομάδα επιστημόνων ανέπτυξε πρόγραμμα που παράγει πρωτότυπο κείμενο και έσπευσε να το χαρακτηρίσει αρκετά επικίνδυνο, καθώς θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή ψευδών ειδήσεων και άρα την χειραγώγηση της κοινής γνώμης σε μια σειρά από σημαντικά ζητήματα.

Μάλιστα, η συγκεκριμένη ομάδα επιστημόνων δούλευε για λογαριασμό εταιρείας που ανήκει στον μεγιστάνα της τεχνολογίας Elon Musk, ο οποίος πολλές φορές στο παρελθόν έχει μιλήσει για επερχόμενους κινδύνους λόγω της γρήγορης -και χωρίς κανόνες- ανάπτυξης της ΤΝ. Σύμφωνα με τον ίδιο «ο ρυθμός προόδου στην τεχνητή νοημοσύνη είναι απίστευτα γρήγορος. Αν δεν έχετε άμεση έκθεση σε ομάδες όπως η Deepmind, δεν έχετε ιδέα πόσο γρήγορος. Αυξάνεται με ρυθμούς σχεδόν εκθετικούς. Ο κίνδυνος να συμβεί κάτι πραγματικά επικίνδυνο είναι σε ορίζοντα πενταετίας. Δεκαετίας το πολύ»

Βέβαια, όταν ο Musk αναφέρεται σε «κάτι πραγματικό επικίνδυνο», μάλλον δεν εννοεί την χειραγώγηση της κοινής γνώμης που συνέβαινε και πριν την ΤΝ, ούτε τους γάμους με ρομπότ που είναι το νέο μεγάλο στοίχημα της ερωτικής βιομηχανίας. Θα πρέπει να εννοεί κάτι ακόμα χειρότερο, όπως για παράδειγμα τον κίνδυνο να γίνει η ανθρωπότητα «κατοικίδιο» των ρομπότ, ή κάτι κατακλυσμιαίο όπως το να αντιμετωπίσουμε το φάσμα του αφανισμού.

 

«Η ανάπτυξη της πλήρους τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσε να σημάνει το τέλος της ανθρώπινης φυλής. Θα ξεκινούσε μόνη της και θα ανασχεδιαζόταν με έναν συνεχώς αυξανόμενο ρυθμό. Οι άνθρωποι, οι οποίοι περιορίζονται από την αργή βιολογική εξέλιξη, δεν θα μπορούσαν να ανταγωνιστούν και θα αντικαθίσταντο»

Stephen Hawking

 

 

Η Υπερευφυΐα ως υπαρξιακή απειλή

Υπάρχουν ερευνητές από τον χώρο της τεχνολογίας που εκφράζουν την άποψη πως η ΤΝ όσο και να εξελιχθεί, δεν θα καταφέρει να ξεπεράσει την ανθρώπινη νοημοσύνη, μιας και θα υστερεί σε ποιοτικά χαρακτηριστικά. Κάποιοι μάλιστα, χαρακτηρίζουν τους σχετικούς φόβους ως «τερατολογίες».

Ωστόσο, αρκετοί επιστήμονες διαφωνούν και προειδοποιούν για την εμφάνιση ενός «ευφυούς πράκτορα» (όρος που μέχρι τώρα χρησιμοποιούνταν για συσκευές όπως ο θερμοστάτης), μιας μηχανής δηλαδή ικανής να αντιληφθεί τα δεδομένα γύρω της και να αξιοποιήσει τη διαθέσιμη γνώση με σκοπό να επιτύχει τους δικούς της στόχους (που θα συμβαδίζουν με τον δικό της ορθολογισμό) και άρα να αυτονομηθεί.

Άλλωστε, επισημαίνουν πως όταν η ΤΝ -μέσω της διαρκούς εξέλιξης- πλησιάσει τα επίπεδα της ανθρώπινης νοημοσύνης (όποτε κι αν συμβεί αυτό), τότε το «επόμενο βήμα» θα έρθει πολύ γρήγορα και ο χρόνος αντίδρασης θα είναι εξαιρετικά μικρός.

Κάτι τέτοιο θα μπορούσε ενδεχομένως να αποτελέσει το πρώτο βήμα για την εμφάνιση αυτού που επιστήμονες και φιλόσοφοι αποκαλούν Τεχνολογική Μοναδικότητα (κατ’ αντιστοιχία του «πυρήνα» των μαύρων τρυπών), μια μορφή υπερευφυΐας της οποίας τα αποτελέσματα δεν μπορούν καν να προβλεφθούν, ακριβώς όπως η Φυσική δεν μπορεί να προβλέψει το τι συμβαίνει στο εσωτερικό μιας μαύρης τρύπας.

Όλα αυτά δεν αποτελούν αυθαίρετη επιστημονική φαντασία, αλλά βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα όπως ο «Νόμος του Μουρ» (συνιδρυτή της Intel) που από το το 1965 (με βάση τις παρατηρήσεις του) είχε προβλέψει τη συνεχή αύξηση της υπολογιστικής δύναμης μέσω του διπλασιασμού των τρανζίστορ ενός κυκλώματος σχεδόν ανά διετία, κάτι που συνέβαινε σταθερά μέχρι το 2015, όταν και επιβραδύνθηκε για πρώτη φορά.

 

Έκρηξη νοημοσύνης

Ο Σουηδός φιλόσοφος και καθηγητής του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, Νικ Μπόστρομ, έχει πλούσιο έργο σε τομείς όπως η ηθική στην τεχνολογία, η ανθρωπική αρχή και ο υπαρξιακός κίνδυνος. Ένα από τα θέματα που έχει αναπτύξει εκτενώς είναι αυτό της τεχνολογικής Υπερευφυΐας.

Για τον Μπόστρομ, η διαρκής αυτοβελτίωση της ΤΝ θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια στιγμή έκρηξης και δημιουργίας μιας Τεχνολογικής Μοναδικότητας, απ’ όπου δεν θα υπήρχε επιστροφή. Τα αποτελέσματα θα ήταν απρόβλεπτα, καθώς ο «τρόπος σκέψης» μιας τέτοιας νοημοσύνης (ως μη ανθρωποκεντρικός) θα ήταν πιθανότατα εντελώς διαφορετικός σε σχέση με τον ανθρώπινο. Και προφανώς οι δικές της ανάγκες θα αποτελούσαν προτεραιότητα. Θα μπορούσε για παράδειγμα να εξαντλήσει όλες τις πρώτες ύλες της Γης, προκειμένου να αυξήσει περαιτέρω την υπολογιστική της ισχύ.

Για να καταδείξει τον κίνδυνο που διατρέχουμε, ο Μπόστρομ χρησιμοποιεί την παραβολή του παιδιού που κρατάει στα χέρια του μια βόμβα. Η ασφαλής επιλογή είναι το παιδί να αφήσει κάτω τη βόμβα, να απομακρυνθεί από το σημείο και να μιλήσει με έναν ενήλικα. Όπως σημειώνει όμως, στην περίπτωσή μας δεν μιλάμε για ένα παιδί, αλλά για χιλιάδες. Και ανάμεσα σε χιλιάδες, κάποιος θα βρεθεί με την ακατανίκητη περιέργεια του τι θα συμβεί, μόλις εκραγεί η βόμβα.

Στο εφιαλτικό σενάριο του Μπόστρομ, μια υπερευφυής μοναδικότητα θα μπορούσε να εντοπίσει γρήγορα τα ανθρώπινα σφάλματα και να «ξεκλειδώσει» μηχανισμούς που σχεδιάστηκαν για να την περιορίσουν. Αντίθετα, ο άνθρωπος δεν θα ήταν σε θέση να εντοπίσει σφάλματα στους σχεδιασμούς μιας τέτοιας νοημοσύνης ούτε να προβλέψει την συμπεριφορά ή τις προθέσεις της.

Μάλιστα ο Μπόστρομ παρομοιάζει τη σχέση ανθρώπου και μηχανικής νοημοσύνης με τη σχέση ανθρώπου και γορίλα. Αν και δυνατότεροι, οι γορίλες υποτάχθηκαν στον ευφυέστερο άνθρωπο, ο οποίος χάρη στις νοητικές του δυνατότητες τέθηκε στην κορυφή της τροφικής αλυσίδας και εγκαθίδρυσε τον δικό του πολιτισμό, αναγκάζοντας τους γορίλες και τα άλλα είδη να είναι πλήρως εξαρτώμενα από τις προθέσεις του. Αν η ανθρώπινη ευφυΐα ξεπεραστεί, τότε το είδος μας θα βρεθεί στη θέση του γορίλα και το μόνο μας πλεονέκτημα σύμφωνα με το Σουηδό φιλόσοφο είναι πως -για την ώρα- είμαστε εμείς αυτοί που έχουμε την πρωτοβουλία των κινήσεων.

Και η απάντηση στο πώς μπορεί να «ξεφύγει» όλο αυτό είναι χάρη στις εξαιρετικές μαθηματικές δυνατότητες μιας υποτιθέμενης Υπερευφυΐας, η οποία θα μπορούσε πολύ γρήγορα να εκτελέσει υπολογιστικές πράξεις που ξεπερνούν σε ποσότητα το σύνολο της σκέψης που έχει παράξει η ανθρωπότητα σε ολόκληρη την Ιστορία της.

 

«Σαν είδος, είμαστε πολύ φτωχοί στον προγραμματισμό. Οι εγκέφαλοί μας είναι κατασκευασμένοι έτσι ώστε να κατανοούν άλλους ανθρώπους, όχι υπολογιστές. Είμαστε πολύ κακοί στο να βάλουμε το μυαλό μας να σκεφτεί με τους ακριβείς τρόπους σκέψης που χρειάζονται για να αλληλεπιδράσει κανείς με έναν υπολογιστή και κάνουμε συνεχώς λάθη όταν προσπαθούμε. Για αυτό χρειάζεται τόσος χρόνος και αφοσίωση για να αποκτήσει κανείς ένα πτυχίο στην επιστήμη των υπολογιστών και τον προγραμματισμό. Κυριολεκτικά, μαθαίνουμε πως να μιλάμε σε ένα εξωγήινο μυαλό, ενός είδους που μέχρι πολύ πρόσφατα δεν υπήρχε στη Γη»

Stuart Armstrong, συγγραφέας του «Εξυπνότερη Από Εμάς: Η Άνοδος Της Μηχανικής Νοημοσύνης»

 

Κάντε το πρώτο σχόλιο

Υποβολή απάντησης

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται.


*