«Ο 21ος αιώνας ξεκινά τώρα»

Μεταφράσαμε και αναδημοσιεύουμε το κείμενο του ιστορικού, μεσαιωνολόγου και καθηγητή στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Τσιάπας, Jérôme Baschet, όπως δημοσιεύθηκε στη γαλλική εφημερίδα Le Monde στις 27 Μάρτη του 2020.

«Οι ιστορικοί ομόθυμα συμφωνούν ότι ο 20ός αιώνας ξεκίνησε το 1914, με την πυροδότηση του κύκλου των δύο Παγκοσμίων Πολέμων. Δίχως αμφιβολία, κάποτε θα λέγεται ότι ο 21ος αιώνας ξεκίνησε το 2020, με την εμφάνιση του SARS-CoV-2. Το εύρος των πιθανών σεναρίων παραμένει ακόμα πολύ ανοιχτό, αλλά τα αλυσιδωτά γεγονότα που έχουν πυροδοτηθεί από την εξάπλωση του κορωνοϊού, προσφέρουν μία πρόγευση των καταστροφών που αναμένεται να ενταθούν στον παροξυσμικό μας κόσμο, ο οποίος φέρει ήδη τα σημάδια μιας υπερθέρμανσης που βρίσκεται καθ’ οδόν προς μια μέση αύξηση της θερμοκρασίας κατά 3 ή 4 βαθμούς.

Αυτό που συμβαίνει μπρος στα μάτια μας, δεν είναι παρά μια αυξανόμενη, στενή διασύνδεση πολλαπλών παραγόντων κρίσης, που αρκεί ένα τυχαίο φαινόμενο -τόσο απρόβλεπτο όσο και ευρέως ανακοινωμένο- για να την ενεργοποιήσει.

Η κατάρρευση και η διάλυση της ζωής, η διατάραξη του κλίματος, η επιταχυνόμενη κοινωνική αποσύνθεση, η απαξίωση των κυβερνήσεων και των πολιτικών συστημάτων, η ανεξέλεγκτη εξάπλωση ενός εύθραυστου χρηματοπιστωτικού και οικονομικού συστήματος, η αποτυχία να διατηρηθεί ένα επαρκές επίπεδο ανάπτυξης (για να αναφέρω λίγους μόνο παράγοντες): αυτές οι δυναμικές ενισχύουν η μία την άλλη, δημιουργώντας μια εξαιρετικά ευάλωτη κατάσταση που απορρέει από το γεγονός ότι το παγκόσμιο σύστημα βρίσκεται τώρα σε μια κατάσταση μόνιμης δομικής κρίσης.

Στο εξής, κάθε φαινομενική σταθερότητα δεν θα είναι παρά μια μεταμφίεση της αυξανόμενης αστάθειας.

Ο Philippe Sansonetti, μικροβιολόγος και καθηγητής στο Collège de France, σχολίασε πρόσφατα ότι ο Covid-19 είναι μια «νόσος της Ανθρωπόκαινου». Η παρούσα πανδημία είναι ένα συνολικό γεγονός, στο μέτρο που η βιολογική πραγματικότητα του ιού είναι αδιαχώριστη από τις κοινωνικές συνθήκες και το σύστημα εντός των οποίων εμφανίζεται και διασπείρεται.

Η επίκληση της Ανθρωπόκαινου –μιας νέας γεωλογικής περιόδου κατά την οποία το ανθρώπινο είδος έχει εξελιχθεί σε δύναμη ικανή να μετασχηματίζει τη βιόσφαιρα σε παγκόσμια κλίμακα– μας προτείνει να σκεφτούμε μια χρονική αλληλουχία γεγονότων που χωρίζεται σε τρία μέρη:

Αρχικά, την πρόσφατη περίοδο, κατά την οποία υπό την πίεση χειροπιαστών αποδείξεων συνειδητοποιήσαμε –αν και πολύ αργά– αυτή τη νέα εποχή.  Στη συνέχεια, τις δεκαετίες μετά το 1945 που χαρακτηρίστηκαν από την άνοδο της καταναλωτικής κοινωνίας και τη μεγάλη επιτάχυνση των δεικτών της ανθρώπινης παραγωγικής (και καταστροφικής) δραστηριότητας. Τέλος, το πέρασμα από τον 18ο στον 19ο αιώνα, που θέτοντας σε κίνηση τον κύκλο των ορυκτών καυσίμων και της εκβιομηχάνισης, προκλήθηκε η εκτίναξη της καμπύλης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, σηματοδοτώντας έτσι την έναρξη της Ανθρωπόκαινου.

Ο ιός που μας πλήττει είναι ένα ζωντανό μήνυμα και μας καλεί να πληρώσουμε το τίμημα για την αναταραχή που εμείς οι ίδιοι έχουμε προκαλέσει. Η Ανθρωπόκαινος σημαίνει: για ό,τι μας συμβαίνει, υπάρχει ανθρώπινη ευθύνη.

Αλλά ποιος ακριβώς ευθύνεται; Η χρονική αλληλουχία που αναφέραμε, μας επιτρέπει να γίνουμε πιο ακριβείς. Στα πρόσφατα γεγονότα, τραβά την προσοχή μας η εμφατική υπόθεση της εξάντλησης των αποθεμάτων μασκών από το 2009 και η αδράνεια να αναπληρωθούν γρήγορα καθώς πλησιάζει η επιδημία. Αυτή, είναι απλώς μια ακόμη πτυχή της συντριπτικής έλλειψης προετοιμασίας της Ευρώπης.

Μέσα σε αυτήν την ανικανότητα πρόληψης, γινόμαστε μάρτυρες μιας άλλης νόσου της εποχής μας –του παροντισμού της–, εκείνης της δύναμης που εξαφανίζει από τα μάτια μας οτιδήποτε βρίσκεται πέραν του άμεσου. Τα υπόλοιπα τα ανέλαβαν οι ψυχρές, υπολογιστικές, νεοφιλελεύθερες μέθοδοι σύμφωνα με τις οποίες διοικούνται τα νοσοκομεία, με τη διαρκή έλλειψη πόρων, με τη μείωση των κλινών, με την υποστελέχωση ενός προσωπικού που ήταν ήδη εξουθενωμένο από την εποχή της κανονικότητας. Το υγειονομικό προσωπικό φώναζε για καιρό, χωρίς να εισακούεται. Σήμερα, όλοι έχουν πια πειστεί για την εγκληματική φύση των πολιτικών που εφαρμόζονται εδώ και χρόνια. Όπως δήλωσε πρόσφατα ο Philippe Juvin, επικεφαλής του τμήματος επειγόντων περιστατικών στο Νοσοκομείο Πομπιντού στο Παρίσι, «αδιάφοροι και ανίκανοι άνθρωποι» μας έχουν στείλει «απολύτως γυμνούς απέναντι στην πανδημία».

Κι αν ο Μακρόν θέλει να παρουσιάζεται ως πολέμαρχος, δεν θα πρέπει να παραβλέπει το γεγονός ότι η ίδια αυτή ρητορική, την οποία επικαλούνται τόσοι ηγέτες αυτή την περίοδο, θα μπορούσε κάποτε να μετατραπεί σε κατηγορία εσχάτης προδοσίας.

Κοιτώντας πίσω στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, μπορούμε να βρούμε πολλές από τις κυριότερες αιτίες που ευθύνονται για τον πολλαπλασιασμό των ζωονόσων, των ασθενειών δηλαδή που προκαλούνται από μολυσματικούς παράγοντες που περνάνε από τα ζώα στους ανθρώπους. Η εξάπλωση της βιομηχανίας εκτροφής ζώων, με την απαράδεκτη τάση της να υπερσυγκεντρώνει πληθυσμούς ζώων, οδήγησε στις θλιβερές συνέπειες για την υγεία που γνωρίζουμε πλέον πολύ καλά (νόσος των χοίρων, γρίπη των πουλερικών κλπ).

Παράλληλα, η εκτεταμένη αστικοποίηση και η εξάπλωση των μεγαλουπόλεων έχουν συρρικνώσει τους οικότοπους των ζώων, αναγκάζοντάς τα να έρχονται σε πλησιέστερη επαφή με τους ανθρώπους (HIV και Έμπολα). Ίσως αυτοί οι δύο παράγοντες να μην έχουν παίξει κάποιο ρόλο στην περίπτωση του SARS-CoV-2, αν και χρειάζονται περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την αλυσίδα μετάδοσης. Από την άλλη, είναι εμφανές ότι το εμπόριο άγριων ζώων στην αγορά της Ουχάν δεν θα είχε τις ίδιες συνέπειες, εάν η Ουχάν δεν ήταν ένα από τα κέντρα της παγκόσμιας αυτοκινητοβιομηχανίας. Η παγκοσμιοποίηση των οικονομικών ροών βρίσκεται πράγματι σε λειτουργία και αυτή είναι το τρίτο αίτιο, μαζί με την αλόγιστη επέκταση της εναέριας κυκλοφορίας, που επέφερε την ταχεία πλανητική εξάπλωση του ιού.

Αλλά δεν μπορούμε να σταματήσουμε εκεί. Οφείλουμε να γυρίσουμε δύο αιώνες πίσω και να αποκαλέσουμε την Ανθρωπόκαινο με το πραγματικό της όνομα: Κεφαλαιόκαινος.

Γιατί δεν πρόκειται για το αποτέλεσμα του ανθρώπινου είδους γενικά, αλλά ενός συγκεκριμένου ιστορικού συστήματος. Το κύριο χαρακτηριστικό αυτού του συστήματος, του καπιταλισμού, είναι ότι το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής βασίζεται, κυρίως, στην επιτακτική ανάγκη να βγει κέρδος από τα χρήματα που επενδύονται (κεφάλαιο).

Αν και υπάρχουν επιμέρους διαφορές, ο κόσμος τελικά οργανώνεται σύμφωνα με τις κυριαρχικές απαιτήσεις της οικονομίας. Το αποτέλεσμα ήταν να αποκοπούμε πολιτισμικά από όλη την προηγούμενη ανθρώπινη εμπειρία, και να κυριαρχούν πλέον, ως υπέρτατες αξίες, το ιδιωτικό συμφέρον και ο ανταγωνιστικός ατομικισμός, ενώ η εμμονή με την ποσότητα και η τυραννία του επείγοντος ανοίγουν ένα κενό στην ανθρώπινη ύπαρξη. Το αποτέλεσμα είναι επίσης και πάνω απ ‘όλα, ένας θανατηφόρος παραγωγικός καταναγκασμός, ο οποίος στηρίζεται στην υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων, την επιταχυνόμενη αποδιοργάνωση των έμβιων όντων και την κλιματική αλλαγή.

Όταν η παρούσα καραντίνα και η υγειονομική κατάσταση έκτακτης ανάγκης τελειώσει, τίποτε δεν θα είναι πια το ίδιο – αυτό έχει γίνει σχεδόν σαφές. Αλλά τι θα έχει αλλάξει; Θα περιοριστεί η αυτοεξέταση μας σε μια βραχυπρόθεσμη χρονικότητα, όπως πρέπει να φοβόμαστε, ή θα λάβουμε υπόψη τον πλήρη κύκλο της Καπιταλόκενου;

Έχουμε πια φτάσει στο κατώφλι του 21ου αιώνα. Ο πραγματικός πόλεμος που έρχεται, δεν θα έχει τον Κορωνοϊό ως εχθρό, αλλά θα διεξαχθεί μεταξύ δύο αντίθετων επιλογών: από τη μία πλευρά, η συνέχιση ενός κόσμου στον οποίο η φρενήρης επιθυμία για εμπορεύματα κυριαρχεί και του οποίου ο παραγωγικός καταναγκασμός θα οδηγήσει στην εμβάθυνση της συνεχιζόμενης καταστροφής. Από την άλλη πλευρά, βρίσκεται η εφεύρεση, που ήδη εξερευνάται σε χιλιάδες μέρη, νέων τρόπων ύπαρξης που θα απαλλαχτούν από τις κατηγορηματικές απαιτήσεις της οικονομίας, προκειμένου να δοθεί προτεραιότητα σε μια καλή ζωή για όλους.

Προτιμώντας τη χαρούμενη ένταση του ποιοτικού από τις ψεύτικες υποσχέσεις μιας απεριόριστης αδυνατότητας, μια καλή ζωή θα συνδύαζε την προσεκτική μέριμνα για τα κατοικημένα περιβάλλοντα και τις αλληλεπιδράσεις όλων των έμβιων όντων με την οικοδόμηση των κοινών, της αμοιβαίας βοήθειας και αλληλεγγύης και της συλλογικής ικανότητας για αυτοοργάνωση και αυτοδιοίκηση.

Ο κορωνοϊός ήρθε για να σημάνει συναγερμό και να φρενάρει την τρελή πορεία ενός πολιτισμού που κινείται με ταχύτητα προς την καταστροφή της ζωής σε μεγάλη κλίμακα. Θα τον αφήσουμε, για ακόμη μια φορά, να συνεχίσει την πορεία του; Αυτό θα εξασφάλιζε μόνο νέες και άνευ προηγουμένου καταστροφές, οι οποίες θα κάνουν ό, τι βιώνουμε τώρα να φαίνεται μικρό στο μέλλον»

 

Παρίσι, 27 Μαρτίου 2020

Κάντε το πρώτο σχόλιο

Υποβολή απάντησης

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται.


*